Bu konuda 1833 yılında İngiltere de çıkarılan fabrikalar yasası ilk önemli yasadır. Bu yasa ile günlük çalışma süresi 10 saate indirilmiştir.Yine aynı yasa ile 9 yaşından küçük çocukların çalıştırılması ve
18 yaşından küçüklerin gece çalıştırılmaları yasaklanmıştır.1842 yılında çıkartılan yasa ile Kadın ve Çocukların maden ocaklarında çalıştırılmaları yasaklanmıştır.1844 yılında fabrikaların İşyeri Hekimi bulundurma zorunluluğu getirilmiştir. Aynı yıllarda Fransa’a da benzer yasalar çıkartılmıştır.

Fakat İş Sağlığı ve İş Güvenliği konusunda en önemli çalışmayı Bernardino RAMAZZİNİ yapmıştır.Bu konunun kurucusu kabul edilmektedir.Kendisi hekim olup yazdığı kitaplarda hastalıkların teşhisinde genç doktorlara hastanın mesleğini , yaptığı işleri ve kullandığı malzemeleri sormalarını öğütlemektedir.Bu yargılara sürekli olarak kanalizasyon temizliği yapan işçilerin benzer şikayetlerle rahatsızlanmasından sonra varmıştır.Çalışmaları neticesinde kanalizasyonda oluşan gazların işçilerde rahatsızlıklara ve ölüme yol açtığını tespit ederek bu konuda yoğunlaşmıştır.

İş kazalarına uğrayanlara tazminat ödemesi ilk kez Almanya da 1885 yılında uygulanmaya başladı.Kısa zamanda tüm Avrupa da ve Amerika da hızla yaygınlaştı ve genel kabul gördü.

Aynı dönemde Osmanlı Devleti içinde bu konularda pek fazla bir şey olmadığı görülmektedir.Bunun en önemli nedeni ise sanayinin olmayışı ve gelişmemesidir.Fabrika denecek büyüklükte işyerlerinin az olması bu konuda ki çalışmaların gelişmemesine neden olmuştur. Ancak 1865 yılında çıkartılan “Dilaver Paşa Nizamnamesi” kömür madenlerinde çalışan işçiler için hazırlanmıştır.1869 yılında ise “Maadin Nizamnamesi” çıkartılmıştır.

Cumhuriyet dönemine geldiğimizde ise 1921 yılında 151 sayılı “Ereğli Havza i Fahmiye Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanun “kömür işçilerinin çalışma şartları ile İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği konusundaki ilk yasadır.1924 yılında 394 sayılı yasa çalışanlara hafta tatili getirmiştir. 1926 yılında 818 sayılı Borçlar Kanunu İş kazası ve Meslek hastalıkları için düzenlemeler,1930 yılında çıkarılan Belediyeler kanunu ise denetim konusunda hükümler içermektedir.1935 yılında Milli bayram ve genel tatil günleri hakkında kanun yürürlüğe girmiştir. Yine 1930 yılında çıkarılan “Umumi Hıfzısıhha Kanunu” ve 1937 yılında çıkartılan 3008 sayılı İş Kanunu bu konuda çıkarılan önemli yasalardır. Bu yasalarla ilgili çok sayıda tüzük ile detaylar ve uygulamalar belirlenmiştir. Çalışma Bakanlığının 1946 yılında kurulması İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda en önemli aşamadır.1945 yılında 4792 İşçi Sigortaları kanunu da önemli bir dönüm noktasıdır.3008 sayılı kanun 1967 yılında 931 sayılı kanunla değiştirilmiş, bunun yerine de 1971 yılında 1475 sayılı iş kanunu gelmiştir. Bu yasa uzun yıllar uygulanmış ve AB uyum sürecinde 2003 yılında 4857 sayılı yeni İş yasası yürürlüğe girmiştir.

Daha önce çeşitli tüzüklerle düzenlenen İş Sağlığı ve Güvenliği ilk kez 4857 sayılı İş Yasasında ayrı bir bölümde ele alınmıştır. Ancak sosyal güvenlik sistemimizin tekleştirilmesi neticesinde

Sosyal Güvenlik Kurumu Yasası ‘nın 01.01.2007 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesi ile de tüm çalışanları kapsayan bir İş Sağlığı Güvenliği Yasası çıkartılması kaçınılmaz hale gelmiştir.

zkeskin1@mynet.com

Zafer KESKİN
İş Güvenliği Uzmanı
A Sınıfı

<  1  -  2  -  3  >

1. Elektiriğe çarpılma :

a) sistemin enerjisinin kesilmemiş olmasından

b) ortamın çok iletken bir ortam olmasından

c) kullanılan seyyar elektrikli cihazların izolasyonunun uygun olmamasından

d) seyyar aydınlatma lambalarının düşük gerilimli (24 volt) olmamasından

2. Hareketli kısımlarda yaralanma

(kayış-kasnak sistemleri , dişli, kaplin, operasyon noktalarında yaralanma şeklinde )bu tür kazalar makine veya tezgah durdurulmadan tamir ve bakım yapılıyor almasından dolayı meydana gelmektedir.

3. Zararlı zehirli gaz, toz, ve sisler dolayısıyla zehirlenme ve boğulmaların meydana gelmesi: bu tür kazaların meydana gelmemesi için öncelikle uygun havalandırma yapılmalı, yeterli olmaz ise uygun koruyucu maskeler kullanılmalıdır.

4.parlama, patlama şeklinde meydana gelen kazalar

Parlama patlama yanma ihtimali bulunan işyerlerinde çalışmaya başlamadan önce parlamaya ve patlamaya karşı tedbir alınmış olunması önemlidir.bu sebeple bu tür yerlerde izin belgesi uygulamasına azami dikkat gösterilmelidir.

5. Düşme şeklindeki kazalar.

Yüksekte yapılan çalışmalarda kazalar ; uygun iskele ve platform olmamasından , korkuluk olmamasından , ve emniyet kemeri kullanmamış olmasından kaynaklanmaktadır.

6. Kişisel koruyucu malzemelerin (baret,eldiven,emniyet ayakkabısı v.s) kullanılmamasından dolayı meydan gelen kazalar

Tamir bakım işlerinin yapıldığı yerler,çoğu zaman çalışanların çok aşina olmadığı , şartları çok iyi bilmediği veya ortam şartlarını bilseler dahi bir an önce işi yapma gayreti içinde ortam şartlarına fazla dikkat etmemeleri sebebiyle kafalarını bir yere çarpmaları, ayaklarına malzeme düşürmeleri, tuttukları malzemelerden ellerinin kesilmesi şeklinde kazalar meydana gelmektedir.

BAKIM VE ONARIM İŞLERİNDE KAZALARIN MEYDAN GELİŞ SEBEPLERİ

1. Çalışmaların aceleye getirilmesi, planlı yapılmaması

2. Gerekli yerlerden izin alınmaması, izin veren makamların gerekli tedbirleri almaması

3. Uzman kişilerin veya ekiplerin (ani durumlarda bulunamaması, kim bulunursa onla çalışma yapılması ) bulunamaması veya ekiplerin eksik oluşu

4. Çalışma ortamının uygun aydınlatılmamış olması

5. Bakım onarım öncesinde işe başlamadan önce gerekli tedbirlerin alınmamış olması

6. İşin bitiminde daha önceden sökülmüş olan emniyet tedbirlerinin tekrar yerleştirilmemiş olması

7. Bakım onarım sırasında tesiste meydana getirilen değişiklikler var ise bu değişikliklerin operatöre izah edilmemiş olması

8. Çalışma esnasında uygun tedbirlerin alınmamış olması

İSG KAYNAK KİTAP LİSTESİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Mİ O DA NE?   Dr. Mahmut YAMAN

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ, YÖNETİM SİSTEMLERİ VE RİSK DEĞERLENDİRME METODOLOJİLERİ   Özlem ÖZKILIÇ

TEMEL İLKYARDIM UYGULAMALARI KİTABI (TTB)

İSGGM Dergileri

1. Sayı

2. Sayı

3. Sayı

4. Sayı

5. Sayı

6. Sayı

7. Sayı

17. Sayı

18. Sayı

19. Sayı

20. Sayı

22. Sayı

23. Sayı

24. Sayı

25. Sayı

26. Sayı

27. Sayı

29. Sayı

30. Sayı

2. İşyeri Hekimliği Çalışma Sözleşmesi
İşveren ve İşyeri Hekimi tarafından imzalandıktan sonra onay için İSGGM İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Hizmetleri Birimi’ne gönderilecek.

3. Yıllık Değerlendirme Raporu
Her yılın sonunda doldurularak İSGGM’ne gönderilecek.

4. İşletme Belgesi Başvuru Formu
İşetme belgesi alınacağı zaman doldurularak İl Çalışma Müdürlüğüne gönderilecek.

5. Sağlık Raporu
Ağır ve Tehlikeli işlerde çalışanlar için işe girişte kullanılacak sağlık raporu. İşyeri hekimi tarafından doldurulacak, muayene olan çalışan da bilgilerin kendisine ait olduğunu imzalayarak onaylayacak.

6. İş Kazası Bildirim Formu
İş kazası veya meslek hastalığı meydana geldiğinde, doldurularak 2 iş günü içerisinde ÇSGB Çalışma İl Müdürlüğüne gönderilecek.

7. Taşeronlardan istenecek ve dosyalarında bulundurmaları istenecek belgeler.
Alt işverenlerden bulunması istenecek belgeler.

8. İş kazalarında yapılacak adli ve idari işlemler

9. İş Kazası Tutanağı Formu
İşyeri Sağlık Güvenlik Biriminde tutulacak kayıtlar için.

10. İş Kazası Bildirim Formu (YENİ)
İş kazası veya meslek hastalığı meydana geldiğinde, doldurularak 3 iş günü içerisinde ÇSGB SGK il müdürlüğüne gönderilecek.

11. İSG Kurul Tutanak Formu

12. Vinç Periyodik Kontrol
3 aylık periyotlarda.

13. Forklift Periyodik Kontrol
3 aylık periyotlarda.

14. Kompresör Periyodik Kontrol
Yılda bir kez.

15. Kazan ve Basınçlı Kaplar Periyodik Kontrol
Yılda bir kez.

16. İSG Eğitim Tutanağı
Çalışanlar için eğitim verildiğine dair tutanak.

17. Risk Grupları Tebliği

Sanayide en çok kullanılan klasik makinelerde İş Güvenliği açısından uyulması gereken temel kurallar vardır. Makinelerin özellikleri ve çalışmalarda alınacak İş Güvenliği önlemleri hemen her çalışanın uyması gereken asgari kuralları içermektedir.

GENEL ÖNLEMLER

1-Bir makine veya tezgâhta arıza veya hareketli kısım koruyucularında bir kusur görüldüğü takdirde, makine ve tezgâh derhal durdurulacak, ilgililere haber verilecek ve ayrıca üzerine bir ikaz levhası asılarak bu durum duyurulacaktır.

2-Makine ve tezgâhlarda bütün hareketli kısımlar ile transmisyon tertibatlarının uygun koruyucular içine alınması esastır. Bu koruyucuların, yerlerinden çıkarılması, özelliklerinin bozulması, onarım ve bakımdan sonra yerlerine takılmaması yasaktır.

3-Döner veya diğer hareketli makinelerde çalışmalarda, boyunbağı, anahtarlık, saat zinciri ve başörtüsü gibi sarkan ve yüzük, bilezik ve kol saat gibi metal eşya kullanılmayacak ve ayrıca boş ve sarkık iş elbisesi giyilmeyecektir. Uzun saçlar serbest bırakılmayacak, file veya kasket içine alınacaktır.

4-Her makine ve tezgâh, yalnız o makine ve tezgâhta çalışmasına müsaade edilmiş, yetkili ve bilgili işçiler tarafından çalıştırılacaktır.

5-Ayak pedalı ile çalışan makine ve tezgâhlarda, pedalların üzerinde ancak bir ayağın girebileceği bir koruyucu olacak, bu koruyucular çıkarılmayacak ve bozulmayacaktır.

6-Ağır iş veya tezgâh parçaları taşıyan işçiler, ayak parmaklarını korumak üzere çelik burunlu ayakkabılarını kesinlikle giyeceklerdir.

7-Makine ve tezgâhların etraflarında yağ ve soğutma sıvılarının etrafa saçılması sebebiyle zeminin kaygan bir hale gelmesi önlenecek, zemin devamlı temiz olarak tutulacaktır.

8-Makine ve tezgâhların elektrik şalterleri aşağıdaki özellik ve nitelikte olacaktır:

-Şalter ve kumanda düğmeleri, kendiliğinden veya herhangi bir çarpma ile makineyi hareket ettirmeyecek, üzerine oturmak, avuç içi ile basmak ve dirsek teması ile çalışmayacak şekilde ve işçilerin kolayca kullanabileceği yerde olacaktır.

-Çalıştırma düğmeleri yeşil, durdurma düğmeleri kırmızı renkte olacaktır.

-Bir işçinin, büyük bir makine veya tezgahın çeşitli kısımlarında çalışması bahis konusu ise, bunların birden fazla durdurma ve bir adet de çalıştırma düğmesi bulunacaktır.

-Bir büyük tezgah veya makinenin çeşitli kısımlarında birden fazla işçi çalışıyorsa, her işçi için bir çalıştırma ve bir de durdurma düğmesi bulunacak, ancak bütün çalıştırma düğmelerine basılmadan makine çalışmayacak ve fakat sadece bir adet durdurma düğmesine basıldığı halde makine duracaktır.

- Uzaktan kumanda ile harekete geçirilen makine ve tezgahların yanlarında bulunanları ikaz etmek üzere, çalışmaya başlamadan önce sesli ve/veya ışıklı ikaz verilecektir.Makine çalışmaya başlamadan etraftakileri uyaracaktır

ZIMPARA TAŞI TEZGÂHLARINDA ALINACAK İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ

1-Seyyar veya sabit bütün taşlama ve kesme makinelerinde uygun taş ve kesme diski koruyucu bulunacaktır. Seyyar olanlarda koruyucunun taşlama ağzı 180 dereceden, sabit olanlar da 90 dereceden fazla olmayacaktır. Bu aletlerin koruyucusuz olarak kullanılması kesinlikle yasaktır.

2-Taşlama ve kesme yapan işçiler, gözlerini fırlayan talaş, çapak ve tozlardan korumak için, uygun taşlama gözlükler veya yüz siperleri kullanacaklardır. Bu gözlükler, ya her tarafı kapalı plastik çerçeveli, ya da yan kapakları olan selüloit çerçeveli gözlüklerdir. Bu gözlük ve yüz siperlerinin orijinal özellikleri bozulmayacak, varsa ısı transfer plakaları ve yan kapakları çıkarılmayacaktır. Ayrıca sıcak kıvılcımlarla ilgili bir sorun varsa, eldiven önlük ve toz maskesi takılması gerekmektedir. Uzun süre ve kapalı yerlerde seyyar aletlerle çalışırken, uygun mekanik filtreli toz maskeleri de kullanılacaktır.

3-Sabit tezgâhlarda taş önünde, taşlanacak parçanın üzerine konulması ve emniyetli bir şekilde çalışılması için ayarlanabilen bir parça mesnedi bulunacak, bu mesnet ile taş arasındaki mesafe 3 mm. olacak şekilde ayarlanacaktır.

4-Sabit tezgâhlarda, taşlama ve kesme işlemi esnasında, kaynak yapılması sırasında meydana gelebilecek tozları, gazları çıktığı yerden emen toplayan ve dışarıya atan bir aspirasyon tertibatı bulunacaktır. Bu tertibat çalıştırılmadan makine çalıştırılmayacaktır.

5-Bu aletler, kâğıt, talaş, yanıcı fiberler gibi kolay tutuşabilir maddelerle yanıcı ve parlayıcı sıvı ve gazların yakınında kullanılmamalıdır. Aksi takdirde, yangın tehlikesi ortaya çıkacaktır.

TORNA TEZGAHLARI

1. Bütün kayışlar, kasnaklar, miller, dişliler v.s., uygun şekilde korunmalıdır.

2-Operatörün istenmedik temasını önlemek için, tornanın aynası ve üzerindeki irtibatlardan fırlayan talaş,parça vb çarpmasını önleyen bir şeffaf koruyucu bulunmalıdır.

3.Adi torna mandalları emniyetli mandallarla değiştirilmelidir.

4. Bütün eğeleme işleri sol elle yapılmalı ve eğe torna aynası ile mandallarından uzak tutulmalıdır.

5. Bütün ayar, kalibrasyon ve ölçme işleri tezgah durduktan sonra yapılmalıdır.

6. Talaşların temizlenmesi arzu edildiği takdirde tezgâh durdurulmalıdır.

7.Tornaya yol verilmeden önce, aynanın üzerinden sıkma anahtarı çıkartılmalıdır.

8. Tezgâh altında ve civarında bulunan takım, alet, edevat ortadan kaldırılarak yerli yerine konmalıdır.

9. Revolver tornalarda işlenen parçanın dönen uzantıları bir boru içinde emniyete alınmalıdır.

10. Torna aynasını veya kafasını çıkarmak ve yerine takmak için bir aletten,kaldırma için uygun kaldırma ekipmanından yararlanmalıdır.

11.İşlenecek parçanın orta delikleri temiz ve doğru açılmış olacak, torna çivileri sivri olacaktır. İşlenecek parça ayak kısmına sıkıca tespit edilmiş olacak ve böylece parçanın gevşemesi ve çıkması önlenecektir.

12. Talaş şu şekilde kaldırılmalıdır; Uzun spiral talaşlar bir kanca ile çekilip alınmalı, elle tutulmamalıdır. Kıymık şeklindeki talaş ise süpürge ile temizlenmelidir. Bu işlemler tezgâh durduktan sonra yapılmalı, hiçbir suretle elle yapılmamalıdır.

13. Tornada çalışanlar, iş sırasında eldiven, boyun bağı, sarkıntılı elbiseler, uzun kollu giyim eşyası ve benzerleri kullanmamalıdır. Kol saati, zincir, yüzük, gibi süs eşyası takılmamalıdır. Eğer sivri, keskin uçlar kullanımını gerektiren işlerle çalışılıyorsa eldiven takılmalıdır. Ancak tezgâh çalıştırılmadan eldiven çıkartılmalıdır.

14. Transmisyon kayışları elle itilmemeli, bir aktarıcı kullanılmalıdır. Hasarlı, eksik kayışlar tamamlanmalıdır.

15. Torna aynaları her zaman elle ayarlanmalı, bu iş hiçbir zaman tezgâh çalışırken yapılmamalıdır.

16. Ağır parçaları kaldırmak için yardım istenmelidir.

17. Fırlayan çapak ve yağ damlacıklarına karşı daima gözlük veya yüz siperi kullanmalıdır.

18. Tornada çalışanlar yıkanmaya ve temizliğe itina etmeli, yağlı elbise giymemelidir.

19. Tornada çalışanlar uygun şekilde şapka giymelidirler.

20. Tornada çalışırken tezgâh, boş bırakılmamalıdır.

FREZE TEZGÂHLARI

1. Bütün kayışlar, kasnak, miller uygun şekilde korunacaktır.

2.Bıçak veya bıçakların üstü sabit bir kapak ile örtülecek, fırlayan parça ve çapakları önleyecektir.

3. Soğutucu sıvı bıçakların işten uzaklaşan yönüne ayarlanmalıdır.

4. İşlenecek parça tezgâha sağlam bir şekilde tespit edilmelidir.

5. Bıçak ve milin sağlam bir şekilde tespit edilmesi sağlanmalıdır.

6. Tezgâh durduğu zaman talaşlar fırça ile temizlenmelidir.

7. Bu tezgâhta çalışanlar sarkıntılı giyim eşyası, kravat, uzun kollu elbise gibi giyim eşyalarını çalışma esnasında giymemelidirler.

8.Freze tezgâhlarında çalışanlar makine yağlarından ileri gelebilecek deri hastalıklarından ve iltihaplardan korunmak için genel temizlik kuralarına azami derecede dikkat edeceklerdir.

9.Operatörler gözlere gelebilecek çapak ve kıymıklara karşı emniyet gözlüğü veya yüz siperi kullanmalıdırlar.

10.Tezgah hareket halinde iken, işlenen parçaların kalibrasyon ve ölçülmesine teşebbüs edilmemelidir.

11. El aletleri tezgâh tablası üzerinde bırakılmamalıdır.

PRESLERDE ALINACAK İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ

1.Çalışma noktasını koruyan koruyucular, çift el kumanda tertibatı ve varsa fotosel tertibatının özellikleri bozulmayacak ve devreden çıkartılmayacaktır.

2. Preslerde yapılacak ayar, bakım ve onarım sadece yetkili elemanlar tarafından ve her türlü enerji bağlantıları kesilerek yapılacaktır.

3.Küçük parçaların preslenmesi işleminde, bu parçalar özel kıskaç, pense veya maşalarla tutularak tezgaha sürülecektir.

4. Mekanik preslerde kalıp bağlamadan önce, motor durdurulacak, hidrolik ve pnömatik preslerde ise basınç bağlantısı kesilecek ve ayrıca pres başlığı ile tabla arasın yeter sağlamlıkta takozlar konulacaktır.

5. Presler normal kapasiteleri içinde ve özelliklerine uygun olarak çalıştırılacaktır.

6. Preslerde herhangi bir nedenle çift vuruş meydana gelmesi önlenecek ve bu konuda gerekli düzeltmeler yapılacaktır.

7.Tezgâhta operatörün etrafında, rahatça çalışacağı bir açıklık bulunmalıdır.

8. Yapılan işle ilgili bütün gerekli koruyucular, yerinde ve çalışır durumda bulunmalıdır.

9. Bakım ve onarım personelinden başka kimsenin kavrama, fren pedalı veya başlatma aksamına müdahalesi yasaklanmalıdır.

10. Pres tezgahlarında, yağlama, ayarlama veya onarım yapılacağı zaman veya işbaşında ayrılmayı gerektiren hallerde pres durdurulmalıdır.

11. Tezgâhı durdurup ayrıldıktan ve yeniden işe döndükten sonra, emin şekilde çalıştığı tekrar kontrol edilmelidir.

12. Tezgâh operatörünün dikkatini dağıtacak olaylar önlenmelidir.

13.Yetersiz bir kimse tarafından presin çalıştırılması önlenmelidir.

MATKAP TEZGÂHLARI

1. Her zaman iyi bilenmiş matkap kullanılmalıdır.

2.İşlenecek parçayı hiçbir vakit el ile tutmamalı, her defasında tezgâha tespit etmelidir.

3. Şayet çalışan parça, tespit edilen yerden fırlarsa, eli ile tutmaya çalışmamalı tezgahı derhal durdurmalıdır.

4. Tezgâhın bakım ve onarımı yapıldığı sırada, tezgâh hiçbir surette çalıştırılmamalıdır.

5. Talaşın temizlenmesi için her zaman bir fırça kullanmalı, fakat bu işlem hiçbir zaman basınçlı hava veya elle yapılmamalıdır.

6. Dönen matkabın yanına uzanmamalıdır.
7. Tezgâhı çalıştırmaya başlamadan önce üzerinde boşta olan bütün parça ve takımlar kaldırılmalı, alet edevatı, tezgâhın tablası veya mengenenin üstünde bırakmamalıdır.

8. Operatör tezgâhtan ayrılmadan önce tezgâhını durdurmalı, durduğunu görmelidir.

9. Matkapla çalışırken, her zaman, gözlük takılmalıdır.

10.Matkap ve benzeri tezgâhlarda çalışırken eldiven giyilmeyecektir.

11. Sıkma anahtarı veya başka takımlar tezgâhın tablası veya mengene üzerinde bırakılmayacaktır.

12. Delinmiş bir delik çapı, bu çapa çok yakın çaptaki bir matkap ucu ile genişletilmeyecektir. Aksi takdirde, parçaya ani dalması neticesinde, matkap ucu kırılabilir veya parça matkap ile birlikte dönebilir. Bunun için, delme işleminin başlangıcında uygun çapta matkap uçları kullanılacaktır.

BUHAR VE SICAK SU KAZANLARINDA ALINACAK İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ:

1. İşyerinde kullanılan bütün kazanlar, yangına ve patlamaya karşı dayanıklı, çatısı hafif malzemeden yapılmış ayrı bir bölmede veya binada olacaktır. Kazan dairesinin üstünde kat olmayacak ve işçi çalıştırılmayacaktır.

2. Kazan daireleri sürekli olarak ve etkin bir şekilde havalandırılacaktır.

3. Her kazanın görünür bir yerinde, imalatçı firmanın adı, kazanın seri numarası, imal edildiği sene ve en yüksek çalışma basıncını gösteren bir plaka bulunacaktır.

4. Kazanlarda aşağıdaki ölçü ve kontrol aletleri bulunacaktır:
-Buhar basınç manometresi (2 adet)
-Kazan suyu seviye göstergesi (2 adet)
-Kazan suyu veya buhar sıcaklığı termometresi,
-Emniyet sübapı (2 adet)
-Besleme suyu basınç ve giriş sıcaklık göstergeleri,
-Buhar debisi göstergesi ve kaydedicisi,
-Yakma havası basınç ve miktar göstergeleri,
-Sıvı yakıt yakan kazanlarda, yakıt basınç ve sıcaklık göstergeleri,
-Hava ısıtılarak veriliyorsa ısıtıcı çıkışı hava sıcaklık göstergesi,
-Baca çekişi göstergesi,
-Kömür öğütücülü kazanda, öğütücü çıkışındaki toz kömür, hava karışımı sıcaklık göstergesi,

5. Kontrol Sistemleri: Isı üreteç merkezleri, başlıca 3 ana kontrol sistemi ile kontrol edilir.
a)Yanma Kontrolü: Kazan buhar basıncının, istenen sabit bir değerde tutulması amacıyla yapılır. Bu basıncın-kazan etiketinde belirtilen azami basıncı geçmemesi gereklidir. Yanma kontrolü, iki yolla yapılır.

1-Gözle kontrol: Buhar basıncı manometresi sürekli olarak gözlenerek, kırmızı ile işaretlenen azami basıncın üzerine çıkılıp çıkılmadığı anlaşılır.

2-Otomatik Kontrol: Otomatik yanma kontrolü, basınç kontrol cihazı (presostat) ile sağlanır. Buhar basıncı belli bir seviyenin üzerine çıkınca, bu cihaz otomatik olarak brülörü durdurur, altına düşerse çalıştırır.

b)Kazan Suyu Seviye Kontrolü: En tehlikeli durum, kazanın susuz kalması olduğu için, bu suyun devamlı belli bir seviyede ve basınçta tutulması gereklidir. Bu işte iki şekilde yapılır:

-Gözle kontrol: Birbirinden ayrı iki adet su seviye göstergesi, sürekli olarak kontrol edilir. Kritik seviyeye düşmemesine dikkat edilir. Eğer iki gösterge birbirinden farklı değer gösteriyorsa, bunun nedeni araştırılır.

-Otomatik Kontrol: Su seviyesi kontrol aygıtları ile yapılır. Bunlar, alt ve üst su seviye düzeyine göre ayarlanmış olup, seviye değişmelerine göre devreye girerek, kazan besleme suyu pompalarını çalıştırır veya durdurur. Su düzeyi, kritik bir düzeye düşerse brülörü durdurur, besleme suyu pompasını çalıştırır.
c)Sıcaklık Kontrolü: Kazanlarda buhar (veya su) çıkış sıcaklığının sabit değerler arasında tutulması için yapılır. Yine 2 yolla yapılır.

1-Gözle Kontrol: Kazan üzerine monte edilmiş olan termometre veya pirometre vasıtasıyla, buhar (veya su) çıkış sıcaklığı devamlı gözlenir.

2-Otomatik Kontrol: Bunun için termostat kullanılır. İstenilir, ayarlanmış aralıklarda, kazan buhar (veya su) çıkış sıcaklığındaki değişmelere göre, devreye girerek brülörü durdurur veya çalıştırır.

3. Kazanlar ehliyeti, Hükümet veya mahalli idareler tarafından kabul edilen yetkili, belgeli ve tecrübeli şahıslar tarafından işletilecektir.

4. Her buhar ve sıcak su kazanı için ayrı bir sicil kartı veya defteri tutulacak(kazan işletme defteri), bunlara yapılacak onarımı, bakım ve deneyleri günü gününe işlenecektir.

5. Buhar ve sıcak su kazanları, kazanlarda yapılacak değişiklik, onarım ve bakımlardan sonra, en az 3 ay kullanılmayıp, yeniden devreye girerken ve ayrıca genel ve periyodik olarak her senede bir defa bütünüyle yetkili teknik bir eleman (bir makine mühendisi) tarafından kontrol ve deneye tabi tutulacak, kontrol tarih ve neticeleri sicil kartı veya defterine işlenecektir.

6. Kazanların hidrolik basınç deneyleri şu şekilde yapılacaktır:

a)En yüksek çalışma basıncının 1,5 katı bir basınç uygulanacaktır.

b)Deney sırasında, kazan suyu sıcaklığı çevre sıcaklığında olacaktır.

c)Kazan üzerindeki bütün çıkış vanaları kapatılacaktır.

d)Emniyet sübapları çıkartılıp, kör tapa ile kapatılacaktır.

e)Seviye göstergeleri üzerindeki blöf ventilleri ile çeşitli aygıtlar üzerindeki diğer ventiller kapatılacaktır.

f)Kazan su ile doldurulduktan sonra, hava şema vanası kapatılacaktır.

g)Yeterli basınç sağlandıktan sonra, besleme borusu üzerindeki vana kapatılacaktır.

7. Kazanların işletilmesinde alınacak tedbirler: Kazanların işletilmesi süresince yetkililer tarafından şu tedbirler alınacaktır:

1. kazan dairesi personelinin birinci görevi, işletme süresi içinde, kazan ve bağlı donanımlarını sürekli olarak kontrol etmektir. Bu personel işletme süresi içinde kazanları kontrolsüz bırakmayacaklardır.

2. Kazan daireleri ve her türlü müştemilatı, her zaman temiz tutulacaktır. Kazan dairesi iyi aydınlatılmış olacak ve içinde gereksiz ve tesisata ait olmayan malzeme, araç ve gereçler bulundurulmayacaktır.

3. Kazan dairelerine sadece yetkililer girecek, buralara yetkisiz ve ilgisiz şahısların girmesine müsaade edilmeyecektir.

4. Yapılan onarım ve bakımlardan sonra, işletmeye sokulmadan önce, kazan ve müştemilatı iyice kontrol edilecek, kazan içerisinde yabancı maddelerin kalmadığından emin olunacaktır.

5. Kazanlar işletmeye alınmadan önce ve vardiya değişimlerinde üzerindeki bütün, ölçü, kontrol ve güvenlik cihazları kontrol edilecek ve hepsinin normal çalışır olduğu tespiti edildikten sonra, kazanlar işletmeye alınacak veya çalışmaya devam edilecektir. Kontrol sonuçları vardiya defterine yazılacaktır.

6. Kazan işletmeye alınırken, su seviye göstergesi üzerinde işaretli olan yere kadar su ile doldurulacak ve kazanın ısıtılması yavaş yapılacaktır.

7.Su seviye göstergesi, kazan işletmeye sokulmadan ve işletme süresince sürekli olarak kontrol edilecektir.

8. Kazanın ilk ısıtılması sırasında, buhar çıkış vanaları kapalı tutulacak, kazan içinde hava kalmaması için nefeslik açık bulunacaktır.

9. Kazan su seviyesi sabit olarak tutulacak, seviye göstergesi üzerinde işaretli olan kritik seviyenin altına düşmemesi sağlanacaktır.

10. Su seviye göstergesi, sık sık blöf edilerek, çalışıp çalışmadığı kontrol edilecektir. Düzensiz bir çalışmanın olduğu tespit edilirse, hemen nedeni araştırılarak bulunacak ve sağlıklı çalışması temin edilecektir.

11. Kazan suyu seviyesinin, kritik seviyenin altına düşmesi halinde, ateş derhal söndürülecek ve yetkili amire derhal haber verilecektir.

2. Su besleme devresindeki bütün elemanlar sık sık kontrol edilecek ve çalışır durumda bulunmaları sağlanacaktır.

13. Kazan basıncını gösteren manometreler, sürekli kontrol edilerek, normal çalışıp çalışmadıkları araştırılacaktır.

14. Kazan buhar basıncının, tespit edilmiş olan ve manometreler üzerinde işaretlenmiş bulunan basınç değerlerinin üzerine çıkıp çıkmadığı sık sık kontrol edilecektir.

15. Otomatik basınç kontrol (presostat) çalışıp çalışmadığı dikkatle izlenecektir.

16. Herhangi bir nedenle buhar basıncı çok yükselirse (normal işletme basıncının üzerine çıkarsa) kazan suyla beslenecek ve buhar çekişi azaltılacaktır. Bu önlemlerin yetersiz kalması halinde, ateş derhal söndürülecektir.

17. Kazan güvenlik ventilleri (emniyet supapları) her gün görevlerini yapıp yapmadıklarını anlamak için kontrol edilecek ve ayarlarının bozulmamasına dikkat edilecektir.

18. İşletme süresi içinde gözlenecek anormal çalışma durumları (ölçü, kontrol ve güvenlik aygıtlarının arızalı çalışmaları, buhar kazanları borularındaki şişkinlikler… gibi) anında ateş söndürülmeli, gözlenen durum amire bildirilmeli ve vardiya defterine işlenmelidir.

19. Kazanın işletmeden çıkarılması anında, kazan su ile beslenecek ve çekişi azaltılacaktır.

20. Kazan işletmeden çıkarılmadan önce, buhar tamamen kullanılacak, ateş yavaş yavaş azaltılacak ve söndürülecek, bu zaman içerisinde duman gazı sürgüsü kapatılarak, kazan beslenecektir.

21. Yeni boşaltılmış sıcak kazana, hiçbir nedenle soğuk verilmeyecektir.

22. Kazan çekiş bölgeleri, külhan ve cehennemlik yüzeyleri sık sık temizlenecektir.

23. Vardiya değişimi sırasında görevi alacak personel işletmeyle ilgili bilgileri görevi teslim eden personelden isteyecektir. İşletmenin çalışma durumu vardiya defterine yazılacaktır.

KAZANLARIN BAKIM VE ONARIMINDA ALINACAK TEDBİRLER:

1. Buhar basıncı altında bulunan kazanların basınçla ilgili kısımlarında onarım yapılmayacaktır.

2. Söndürülen bir kazanın içine, basınç ve ısı normale dönmedikçe bakım ve onarım için kimse sokulmayacaktır.

3. Paralel çalışan kazanların birbirleri ile olan bağlantıları kesildikten sonra, kör tapa ile kapatılacak ve vanaların üzerine ikaz levhaları asılacaktır.

4. Kazanların içinde yapılacak temizlik, bakım ve onarım için işçinin kazan içine girmesinden önce blöf, besleme suyu buhar veya sıcak su çıkış stop valfları ile diğer bütün vanalar kapatılacak ve üzerlerine ikaz levhaları asılacaktır.

Yangının Oluşumu ve Gelişimi

Forklift

Elektrik

Elektrik Kaynağı

Ergonomi

Forklift 2

Gözlerin Korunması

Gürültü

Merdiven

Oksijen Kaynağı

Pres

Vücudun Korunması

1-Avustralya da gıda maddeleri üretimi yapan bir fabrikada dört adet dev düdüklü tencere bulunmaktadır.Bunlar basınç kontrollü olup , basınç yükseldiğinde çalışanlar yüksek sesli bir korna ile uyarılmaktadırlar.Operatör tarafından zamanında sıcaklık ayarı yapılarak basınç düşürülmediğinde 2. güvenlik önlemi devreye girmektedir.Otomatik kontrollü basınç düşürme vanası açılmakta ve bu suretle herhangi bir tenceredeki fazla olan basınç tüm tencerelerin bağlı olduğu ortak bir boruya buharı salarak tencerelerin hepsinde basıncı dengelemektedir.Çalışanlar yüksek korna sesinden rahatsız olmaktadırlar.Zaman zaman gereksiz çalmasından ve yüksek sesten rahatsızlıklarını kornanın ağzını bir bez parçasıyla tıkayarak giderirler.Ancak iş kazasının olduğu gün 4. tencerede Bakım Onarım çalışmaları yapılmaktadır.Basınç yükselir, korna sesini kimse duymaz ve basınç düşürümü zaman bağlı gecikir.Bu durumda otomatik basınç düşürme vanası devreye girer.Ve tenceredeki buharın bir bölümü ortak boruya salınır.Dolayısıyla da Bakım Onarım çalışması yapılan 4. tencereye dolan buhar içeride çalışmakta olan işçinin haşlanarak yaşamını yitirmesine neden olur.Tencerelerin içerisinde yiyecek içecek maddesi dışında Bakım Onarım çalışanı olabileceği hiç düşünülmemiştir.(*)

2-ABD de 1999 yılında Ford otomotiv firmasının buhar santralinde bir kazan patlaması olur.Ve 6 işçi yaşamını yitirirken 14 işçi de yaralanır.Söz konusu firmanın tüm kazanları yetkili kişilerce kontrolden geçirilmektedir.Patlayan kazan yıllık periyodik kontrol sırası gelen ve devre dışı bırakılması gereken kazandır.Kazan kapatılmış ve borulardaki kalabilecek Doğalgazın tahliyesi sırasında patlama olmuştur.Bilirkişi kurulunun aylarca süren incelemesinden sonra ; kontrollerin yetersiz olması , Bakım ve çalıştırma talimatlarının yetersiz olması, çalıştırılan personelin de eğitim eksikliğinin olması ve yetersiz olması nedenlerinden Ford firması suçlu bulunur.Yargılama sonucunda Ford firması toplam 7 Milyar dolar tazminat ödemeye mahkum edilir.(**)

3-İtalya da bir mermer işleme fabrikasında kesilen mermer levhaları daha sonra alınarak belirli bir yere istif edilmektedir.İki kişilik ekip halinde çalışan personelden biri diğer bir iş için ayrıldığında tek kalan diğer işçi işi tamamlamak ister.Levhaları istif yerine indirirken kendisi için emniyetli olan yan taraftan levhaları elle tutup dengeleyerek indirmesi gerekmektedir.Fakat levhaların geniş olan yüzeyinden el ile karşılayarak indirmek ister .Levhaların alt ucunun yere değmesi ile taşıma vincinin kapma aparatı boşa alınır.Dengesiz olan levhalar daha önce indirilenlerle birlikte işçinin üzerine devrilir.Levhaların altında kalan işçi iç kanama neticesinde birkaç saat sonra yaşamını yitirir.Makine ve ekipmanların özellikleri işçilerce bilinmeli yeterli eğitim ile çalıştıkları işteki mesleki riskler konusunda bilinçlendirilmedirler.

4-Almanya da iş makinelerinde temizlik yapan bir işçinin eline %10 yoğunluktaki Florik asitli karışım sıçrar.Saatler sonra işçinin elinde sızı başlar ; çünkü deri tarafından emilen asit kemiklerdeki kalsiyumun yerini almaktadır.Sonuçta işçinin elinin kesilmesi gerekir.(***)

5-İsrail de sentetik Akrilik elyaftan iplik üretimi yapan fabrikada hava şartlarından dolayı çalışmalar aksamaktadır.Akrilik elyafı kopartan makine elyafın elektriklenmesinden dolayı sağlıklı çalışamamaktadır.Elyaf makinenin kopartma silindirlerine sarmakta ve makine durmaktadır.Bu durum makinenin kapakları açılarak giderilmekte ve makineye yeniden yol verilmektedir.Üretim miktarı bu duruşlardan dolayı düşmektedir.Üretim yöneticisi kopartma silindirlerini örten kapağın açılarak buradan akan elyaf üzerine anti statik yağ ve su karışımı püskürtülmesi suretiyle elektriklenmenin önüne geçilmesi talimatını verir.Ancak bir sorun vardır.Bu kapaklar çalışanlar için tehlikeli bir bölgeye müdahaleyi ve çalışanların zarar görmesini engellemek maksadıyla yapılmış otomatik bir donanımla teçhiz edilmiştir.Kapaklar 1 cm açıldığında mikro anahtarlar devreye girerek makinenin tamamen durmasını sağlamaktadır.Her iki tarafa da açılan sürgülü kapakların üzerinde 2 adet mikro anahtar vardır.Birim sorumlusu insiyatif kullanarak iki mikro anahtarın algılayıcı uzantılarını söker ve kapak açıldığında makinenin durmasını önler.Böylece üretim yöneticisinin talimatını yerine getirecektir.Anti statik yağ ve su karışımını iptal edilen kapakları açarak elyaf üzerine püskürtür.Akan elyaf bandının rutubetini de zaman zaman sol eli ile üstten kontrol eder.Bu sırada sol elindeki metal bilezikli saatin elyaflara takılması ile elyaf demeti güçlü bir şekilde elini makineye doğru çeker.Sorumlu ani bir hareketle kendini geri doğru atmaya çalışır.Fakat bu sırada saatin metal bileziği sol el deri ve et dokusunu bir eldiven gibi soyup çıkartır.

6-İş makinesi ile yapılan çalışma sonrası iş makinesinin kepçesinin kırık olduğu anlaşılır.Makine Bakım yerine alınır.Kaynak yapmak üzere gerekli hazırlık yapılır.İşlem sırasında kaynak makinesinin yeri ve işlem yeri arasındaki mesafe nedeniyle işçi kaynak makinesinin yerini değiştirerek işi kolaylaştırmak ister.Kaynak işleminin rahat yapılabilmesi için iş makinesinin kepçesi yukarıda bırakılmıştır.Kepçenin alt kısmına ise kalın bir çamur kütlesi yapışmıştır.İşçi kaynak makinesinin yerini değiştirmek için kepçenin altından geçerken uzun süredir yukarda bulunan çamur kütlesi yerçekimi etkisiyle o anda alttan geçen işçinin başına düşerek ağır şekilde yaralanmasına neden olur.(****)

*Prof.Dr.Alp ESİN İş Sağlığı Güvenliği MMO yayını

** Prof.Dr Alp ESİN İş Sağlığı Güvenliği MMO yayını

*** Prof.Dr Alp ESİN İş Sağlığı Güvenliği MMO yayını

**** Prof.Dr Alp ESİN İş Sağlığı Güvenliği MMO yayını